Quá lệ thuộc vào ChatGPT và các chatbot AI khiến não chúng ta trở nên "lười vận động"

Các nghiên cứu gần đây và những lo ngại từ giới chuyên gia đang dần hé lộ một bức tranh đáng báo động về "sự lười biếng nhận thức" do AI gây ra.

Công cụ trí tuệ nhân tạo ChatGPT và các chatbot AI đang trở thành một phần không thể thiếu trong công việc và học tập, nhưng một nghiên cứu mới dựa trên kết quả đo sóng não đã đưa ra một lời cảnh báo đáng lo ngại rằng việc lạm dụng AI có thể khiến não bộ của chúng ta trở nên 'lười biếng' hơn, dẫn đến những hậu quả tiêu cực cho khả năng học tập và ghi nhớ.

Suy giảm tư duy

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất đến từ MIT Media Lab. Trong một nghiên cứu kéo dài 4 tháng (dù chưa được bình duyệt đầy đủ), các nhà khoa học đã quan sát hoạt động não bộ của những người sử dụng ChatGPT để kết luận rằng nhóm dùng AI có mức độ hoạt động và kết nối giữa các vùng não yếu nhất, đặc biệt là ở những khu vực liên quan đến tư duy phản biện, ghi nhớ và xử lý ngôn ngữ.

Những người chỉ dùng khả năng tư duy cá nhân (Brain-only) có mức độ hoạt động não cao hơn, sáng tạo và ghi nhớ tốt hơn. Nhóm được ChatGPT hỗ trợ hoàn thành nhanh hơn nhưng có lượng sóng alpha và beta giảm, cho thấy não bị đóng băng trong hoạt động trừu tượng, đồng thời khả năng ghi nhớ và sáng tạo đều kém đi.

Ví dụ đơn giản hơn là khi bạn tự tay giải một bài toán phức tạp, não bộ phải căng mình suy nghĩ, tìm tòi các bước giải và ghi nhớ công thức. Nhưng khi bạn chỉ cần đưa bài toán cho ChatGPT và nhận về đáp án, não bộ dường như nghỉ ngơi, không cần phải trải qua quá trình tư duy sâu sắc đó nữa. Theo thời gian, việc ủy thác liên tục này có thể làm suy yếu các kỹ năng nhận thức cơ bản.

Không chỉ vậy, những người tham gia nghiên cứu còn cho thấy ý thức về quyền tác giả yếu hơn và khó nhớ lại những gì mình đã viết khi sử dụng ChatGPT. Điều này cho thấy sự thiếu gắn kết cá nhân với nội dung được tạo ra, điều cực kỳ quan trọng trong quá trình học tập và phát triển tư duy.

Nỗi lo về một thế hệ học sinh, sinh viên phụ thuộc vào AI

Tiến sĩ Nataliya Kosmyna, trưởng nhóm nghiên cứu, chia sẻ lý do bà quyết định công bố sớm kết quả dù nghiên cứu chưa qua vòng bình duyệt: "Tôi thật sự lo rằng chỉ vài tháng nữa, ai đó sẽ đề xuất 'mẫu giáo dùng GPT. Điều đó sẽ cực kỳ nguy hiểm. Não bộ đang phát triển của trẻ em là đối tượng dễ bị tổn thương nhất".

Dù chưa có câu trả lời cuối cùng, một điều ngày càng rõ ràng AI chỉ là công cụ. Vấn đề nằm ở cách con người sử dụng nó. "Chúng ta cần giáo dục mọi người về cách dùng AI một cách có trách nhiệm, đồng thời khuyến khích việc phát triển tư duy theo cách thủ công, tự nhiên. Phải có chính sách rõ ràng và kiểm định kỹ càng trước khi đưa AI vào trường học", Kosmyna nhấn mạnh.